Iyo gahunda y'imirire runaka ibaye ikundwa cyane mu buryo butunguranye, igomba gufatwa neza. N'ubundi kandi, indyo nyinshi zatangiye ari gahunda zemewe n'amategeko, zishyigikiwe n'inzobere zigamije gukemura ikibazo cyangwa ikibazo runaka cy'ubuzima zahindutse gahunda zo kugabanya ibiro byihuse hanyuma zigashyirwa ku bantu benshi, benshi muri bo bakaba batarigeze bakenera kuzihindura.
Havuzwe byinshi muri iyi minsi ku bijyanye n'indyo ifite oxalate nkeya. Iyi gahunda yo kurya ikunze kugirwa inama ku bantu bafite amabuye y'impyiko, nk'uko bivugwa na Keri Gans, MD, umwanditsi w'igitabo The Small Change Diet. Ibi ni byiza ku bantu bashobora kugira ikibazo kibabaza iyo imyunyu ngugu n'umunyu byinjijwe mu mpyiko.
Ariko indyo yo kurya indyo ifite oxalate nkeya ntabwo yagenewe kugabanya ibiro kandi si umuti w’ibibazo ku bashaka kongera intungamubiri mu mirire yabo. Twabajije impuguke amakuru arambuye ku byo indyo ifite oxalate nkeya ikubiyemo n’uburyo bwo kumenya niba ikwiriye gahunda yawe y’ifunguro. Ibyo nibyo bavuze.
Nk’uko izina ribigaragaza, gahunda y’ifunguro igamije kugabanya urugero rwa oxalate, ikinyabutabire kiboneka mu biribwa bimwe na bimwe umubiri ukora ku rugero ruto, nk’uko bivugwa na Sonia Angelone, umuvugizi w’ikigo cy’imirire n’imirire. Yongeraho ati: “Gusenyuka kwa vitamine C mu mubiri wacu bituma habaho oxalate.”
Deborah Cohen (RDN), umwarimu wungirije w’ubumenyi bw’imirire mu buvuzi no kwirinda indwara muri Kaminuza ya Rutgers, avuga ko oxalate iboneka mu buryo busanzwe mu mboga nyinshi, imbuto, imbuto n’ibinyampeke. Cohen avuga ko usohora oxalate hafi ya zose (zivanga n’izindi myunyungugu kugira ngo zikore oxalate) uhuye nazo. Amabuye y’impyiko avuka iyo oxalate yivanze na kalisiyumu iyo ivuye mu mubiri.
Indyo ifite oxalate nkeya igamije kugabanya imikorere ya oxalate. Cohen yagize ati: “Hari abantu batekereza ko kugabanya ingano ya oxalate bishobora kugabanya ibyago byo kurwara [amabuye y’impyiko].”
Yongeraho ati: “Ariko, ni ngombwa kumenya ko kurema amabuye y’impyiko ari ikintu giterwa n’ibintu byinshi.” Urugero, Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Impyiko kivuga ko kurya kalisiyumu nke cyangwa kubura amazi mu mubiri bishobora kongera ibyago byo kurwara amabuye y’impyiko. Bityo, indyo nkeya ya oxalate yonyine ishobora kuba atari yo nzira yonyine yo kwirinda, bityo ni byiza kubanza kureba muganga mbere yo kubigerageza.
Nubwo bamwe kuri interineti bamamaza iyi ndyo nk'umuti wo kubyimba, ibi ntibyagaragajwe. Ibi ni iby'abantu bafite amateka yo kurwara amabuye y'impyiko ya kalisiyumu. Hans yagize ati: “Ubusanzwe, impamvu nyamukuru yo guhindura indyo yo kugabanya amabuye y'impyiko ni ukugira ngo bigabanye ibyago byo kurwara amabuye y'impyiko – ariko, niba ufite amateka yo kurwara amabuye y'impyiko menshi, cyangwa kugira ngo ufashe kugabanya ibyago byo kurwara amabuye y'impyiko menshi ni bwo buryo bwo gutangira kurwara amabuye y'impyiko.”
Ariko iyi ndyo ishobora kuba idakwiriye abantu bose bafite amabuye y’impyiko. Nubwo amabuye ya kalisiyumu ari yo akunze kugaragara cyane, amabuye y’impyiko ashobora kuba agizwe n’ibindi bintu, muri icyo gihe indyo ya oxalate nkeya ishobora kutagira icyo ifasha.
Nubwo waba ufite amabuye ya calcium oxalate, hashobora kubaho ubundi buryo bwo kugabanya ibyago byo kugaruka kwayo. Cohen agira ati: “Kubera ko calcium ishobora kwihambira kuri oxalate ku buryo itagera ku mpyiko zawe igatera amabuye mu mpyiko, kubona calcium ihagije mu mirire yawe bishobora kugira akamaro nk’uko kugabanya ingano ya oxalate mu mirire yawe.”
Angelone agira ati: “Oxalate nta buryohe igira, bityo ntuzamenya niba urya ikintu kirimo oxalate nyinshi. Ni ngombwa gusobanukirwa ibiryo birimo oxalate nyinshi n’ibifite oxalate nke.”
Angelone araburira ati: “Witondere smoothies zirimo ibi bintu.” Smoothie ishobora kuba irimo ibiryo byinshi bya oxalate mu gikombe gito bishobora kunyobwa vuba, bityo rero ugomba kwitonda.
Muri rusange, indyo zirimo oxalate nkeya ntabwo ziteza ikibazo gikomeye ku buzima, nk'uko Cohen yabitangaje. Ariko, yongeraho ko ushobora kuba udafite intungamubiri zimwe na zimwe. Yagize ati: “Indyo iyo ari yo yose ibuza ibiryo bimwe na bimwe ishobora gutuma ubura intungamubiri, kandi ibiryo birimo oxalate nyinshi akenshi biba bikungahaye ku ntungamubiri z’ingenzi.”
Indi mbogamizi ku mirire ifite oxalate nkeya? Bishobora kugorana kuyikurikiza. Cohen yagize ati: “Ibyo biribwa bifite oxalate nyinshi nta kimenyetso cyihariye bifite.” Ibi bivuze ko mu biribwa bifite oxalate nyinshi, nta ngingo imwe ihuriweho ushobora gukurikiza byoroshye. Bishobora gusaba ubushakashatsi bwinshi kugira ngo umenye neza ko uri mu nzira nziza.
Mu buryo nk'ubwo, hari ibintu byinshi bishobora kugira ingaruka ku iterambere ry'utubuye tw'impyiko, harimo n'imiterere y'uturemangingo n'ingano y'amazi unywa, nk'uko bivugwa na World Journal of Nephrology. Gukurikiza indyo ifite oxalate nkeya ntibishobora gukuraho ibyago byo kurwara utubuye tw'impyiko, nk'uko Cohen abivuga.
Ongera uganire na muganga wawe mbere yo gutangira iyi ndyo kugira ngo umenye neza ko ari yo ntambwe ikwiye kuri wewe n'ibindi ugomba gukora aho gukora cyangwa kongeramo gahunda yawe yo kurya. Urugero, Cohen akugira inama yo gukora ibi bikurikira kugira ngo ugabanye ibyago byo kurwara impyiko zitari indyo ifite oxalate nke cyangwa mbere yo kugerageza gahunda yo kurya igabanya:
Ntabwo bisa nkaho ari inkuru y’amateka, ariko niba ushishikajwe n’indyo ifite oxalate nkeya, Hans ashimangira akamaro ko kubanza kuganira na muganga ati: “Niba urugero rwawe rwa oxalate ruri ku rugero rusanzwe kandi nta mpamvu ufite yo gutangira kwandura amabuye mu mpyiko.”
Igihe cyo kohereza: Gicurasi-24-2023