Kudatanga imisoro kwa Trump byagiriye akamaro amasosiyete afite aho ahuriye na politiki — ProPublica

ProPublica ni umuryango w’itangazamakuru udaharanira inyungu wiyemeje gukora iperereza ku ihohoterwa rishingiye ku butegetsi. Iyandikishe kugira ngo ubanze umenye inkuru zacu zikomeye.
Turacyatanga raporo. Ese hari amakuru ufite ku buryo ibicuruzwa bitarimo byashyizwe ku rutonde rw'ibisabwa ku misoro? Ushobora kuvugana na Robert Faturechi wo muri Signal kuri 213-271-7217.
Nyuma y’uko Perezida Donald Trump atangaje ko hari imisoro mishya mu ntangiriro z’uku kwezi, White House yashyize ahagaragara urutonde rw’ibicuruzwa birenga 1.000 bizakurwaho imisoro.
Kimwe mu bikoresho biri kuri uru rutonde ni polyethylene terephthalate, izwi cyane nka PET resin, thermoplastic ikoreshwa mu gukora amacupa ya pulasitiki.
Ntibirasobanuka neza impamvu iyi sosiyete yarekuriwe ibihano, ndetse n'abayobozi b'inganda ntibazi icyateye ibyo bihano.
Ariko gutoranywa kwe ni intsinzi kuri Reyes Holdings, imwe mu masosiyete akomeye yigenga muri Amerika, afitwe n'abavandimwe babiri batanze miliyoni z'amadolari mu bikorwa by'aba-Repubulikani. Iyi sosiyete iherutse guha akazi ikigo cy'ubuvugizi gifitanye isano rya hafi na leta ya Trump kugira ngo kiburanishe imisoro yayo, nk'uko inyandiko zibigaragaza.
Ntibiramenyekana neza niba ubuvugizi bw’iyi kompanyi bwaragize uruhare mu busabe bwo gukurwaho kw’amasezerano. Reyes Holdings n’abashinzwe ubuvugizi bayo ntibahise basubiza ibibazo bya ProPublica. White House na yo yanze kugira icyo ivuga, ariko bamwe mu bavugizi b’inganda bavuze ko ubuyobozi bwanze ubusabe bwo gukurwaho kw’amasezerano.
Kuba nta mpamvu zisobanutse zigaragaza ko gahunda yo gushyiraho imisoro ya leta ya Amerika idasobanutse neza. Abafatanyabikorwa b'ingenzi bakomeje kwihisha impamvu ibicuruzwa bimwe na bimwe bishyirwa mu misoro, ibindi ntibishyirwe mu cyuho. Nta gisobanuro gisobanutse cy'impinduka mu misoro. Abayobozi b'ubuyobozi batanze amakuru avuguruzanya ku misoro cyangwa banze gusubiza ibibazo byose.
Kutagira umucyo muri iki gikorwa byateje impungenge impuguke mu bucuruzi ko amasosiyete afitanye isano na politiki ashobora gukurwaho imisoro mu ibanga.
“Bishobora kuba ari ruswa, ariko bishobora no kuba ari ukudakora neza,” nk’uko byatangajwe n’umuvugizi ukora kuri politiki y’imisoro ku bijyanye no gushyira PET resin mu misoro. “Mu by’ukuri, byarihutishijwe cyane ku buryo sinzi n’uwagiye muri White House kuganira kuri uru rutonde na buri wese.”
Mu gihe cya guverinoma ya mbere ya Trump, habayeho inzira yemewe yo gusaba ko ibicuruzwa byabo bikurwaho imisoro. Amasosiyete yatanze ubusabe ibihumbi amagana avuga ko ibicuruzwa byabo bigomba gukurwaho imisoro. Ubu busabe bwashyizwe ahagaragara kugira ngo uburyo bwo gushyiraho imisoro burusheho gusuzumwa neza. Ubu buryo bwo gukorera mu mucyo bwatumye abahanga mu bya siyansi bashobora gusesengura ubusabe ibihumbi n'ibihumbi no kwemeza ko abaterankunga b'abarepubulikani bari bafite amahirwe menshi yo kubona imisoro.
Muri manda ya kabiri ya Trump, nibura kugeza ubu, nta nzira isanzwe ihari yo gusaba ko imisoro igabanuka. Abayobozi bakuru b'inganda n'abashinzwe gutanga ibitekerezo bakorera mu ibanga. Inama y'abanditsi ya Wall Street Journal mu cyumweru gishize yavuze ko "ibitarasobanuka by'iyi gahunda" bisa n'"inzozi zo mu gishanga cya Washington."
Itegeko ry’ubutegetsi ritangaza ku mugaragaro imisoro mishya ya Trump rizashyira ibihugu hafi ya byose ku misoro fatizo ya 10%, hamwe n’isonerwa ry’ibicuruzwa mu rwego rw’imiti, semiconductor, amashyamba, umuringa, amabuye y’agaciro y’ingenzi, n’ingufu. Urutonde ruri kumwe rugaragaza ibicuruzwa byihariye byasonerwa.
Ariko, isuzuma ry’uru rutonde ryakozwe na ProPublica ryagaragaje ko ibintu byinshi bitajyanye n’ibi byiciro binini cyangwa bitajyanye na gato, mu gihe bimwe mu bintu byahuye n’ibi byiciro bitarasigaye.
Urugero, urutonde rw’abasonewe imisoro muri White House rukubiyemo ubwoko bwinshi bwa asbestos, ubusanzwe idafatwa nk'amabuye y'agaciro y'ingenzi kandi isa nkaho itabarirwa mu byiciro by’abasonewe imisoro. Ubutare butera kanseri muri rusange bufatwa nk'ubudafite akamaro ku mutekano w'igihugu cyangwa ubukungu bwa Amerika ariko buracyakoreshwa mu gukora chlorine, ariko Ikigo gishinzwe kurengera ibidukikije cya guverinoma ya Biden cyabujije kwinjiza ibi bikoresho mu mahanga umwaka ushize. Ubutegetsi bwa Trump bwagaragaje ko bushobora gukuraho amwe mu mategeko yabuzaga Biden mu gihe cye.
Umuvugizi w’Inama y’Ubutabire y’Abanyamerika, itsinda ry’inganda ryarwanyaga iri tegeko kuko ryashoboraga kwangiza inganda za chlorine, yavuze ko iri tsinda ritigeze riharanira ko asbestos yakurwa mu misoro kandi ko ritazi impamvu ryashyizwemo. (Amasosiyete abiri akomeye ya chlorine na yo ntiyigeze agaragaza ku mpapuro zayo zo gutangaza ko yashyigikiye imisoro.)
Ibindi bintu biri ku rutonde bitarekuwe ariko bidafite akaga gakomeye birimo korali, ibikonoshwa, n'amagufwa y'amafi yo mu bwoko bwa cuttlefish (ibice bya cuttlefish bishobora gukoreshwa nk'inyongera ku matungo).
Resin ya PET nayo ntabwo iri mu byiciro by’ibidasabwa. Impuguke zivuga ko leta ishobora kuyibona nk'ibikomoka ku ngufu kuko ibikoresho byayo bikomoka kuri peteroli. Ariko ibindi bicuruzwa byujuje ibisabwa nk'ibyo ntibirimo.
“Twatunguwe kimwe n’abandi bose,” ibi byavuzwe na Ralph Wasami, umuyobozi mukuru w’ishyirahamwe ry’abacuruzi ba PET, itsinda ry’abacuruzi b’inganda za PET. Yavuze ko resin itagwa mu cyiciro cy’abarekurwa keretse iyo hari ipaki y’ibyo bicuruzwa irimo.
Inyandiko zigaragaza ko mu gihembwe cya kane cy'umwaka ushize, igihe Trump yatsindaga amatora, Reyes Holdings, ikigo gishinzwe icupa rya Coca-Cola, cyahaye akazi Ballard Partners kugira ngo bakore ubuvugizi ku misoro. Mu gihembwe cya mbere cy'uyu mwaka, ahagana mu gihe cy'irahira rya Trump, inyandiko zigaragaza ko Ballard yatangiye gukora ubuvugizi ku ishami ry'ubucuruzi, rishyiraho politiki y'ubucuruzi, ku misoro.
Iyi sosiyete yabaye ahantu ho gukundwa n’amasosiyete ashaka gukorana n’ubutegetsi bwa Trump. Yakoreye ubuvugizi isosiyete ya Trump, Umuryango wa Trump, kandi abakozi bayo barimo abayobozi bakuru b’ubuyobozi nka Umushinjacyaha Mukuru Pam Bondi n’Umuyobozi Mukuru w’Abakozi Susie Wiles. Uwashinze iyi sosiyete, Brian Ballard, ni umufatanyabikorwa ukomeye wo gukusanya inkunga ya Trump, Politico yise “umuhuza ukomeye w’abahuza muri Washington ya Trump.” Ni umwe mu bahuza babiri muri iyi sosiyete bakoreye ubuvugizi ku misoro ya Reyes Holdings, nk’uko inyandiko z’itangazo rya leta zibigaragaza.
Chris na Jude Reyes, abavandimwe b'abaherwe ba Reyes Holdings, nabo bafitanye isano ya hafi na politiki. Inyandiko zigaragaza amafaranga yo kwiyamamaza zigaragaza ko nubwo batanze inkunga ku bakandida bamwe b'aba-Democrate, imisanzu yabo myinshi ya politiki yagiye ku ba-Republicains. Nyuma y'intsinzi ya mbere ya Trump, Chris Reyes yatumiwe i Mar-a-Lago guhura na Trump imbonankubone.
Gusonerwa resin ya PET si inyungu gusa kuri Reyes Holdings, ahubwo ni inyungu ku zindi sosiyete zigura resin yo gukora amacupa, ndetse n'ibigo by'ibinyobwa biyikoresha. Mu ntangiriro z'uyu mwaka, Umuyobozi Mukuru wa Coca-Cola yavuze ko sosiyete izahindura amacupa ya pulasitiki mu gihe hari imisoro mishya kuri aluminiyumu. Iyo gahunda ishobora gutsindwa niba imisoro mishya nayo igera kuri thermoplastics. Inyandiko zigaragaza ko sosiyete yanasabye Inteko Ishinga Amategeko kwanga imisoro muri uyu mwaka, ariko inyandiko ntizigaragaza politiki, kandi sosiyete ntiyasubije ibibazo bya ProPublica. (Coca-Cola yagerageje kuvugana na Trump, itanga hafi $250.000 ku irahira rye, kandi Umuyobozi Mukuru wayo yahaye Trump icupa rye bwite rya Diet Coke, soda akunda cyane.)
Urundi rwego rwagize uruhare runini mu kugabanya imisoro iherutse gutangwa ni ubuhinzi, bukubiyemo ubwoko bwinshi bw'imiti yica udukoko n'ifumbire mvaruganda.
Ishyirahamwe ry’Abahinzi b’Abanyamerika, itsinda rishinzwe ubuvugizi ku buhinzi, riherutse gushyira ahagaragara isesengura ku rubuga rwaryo rishima ko ibyo biruhuko by’igice cy’inyungu bitangwa, rinavuga ko ibyo biruhuko by’ubutaka n’ibikomoka kuri potashi “ari imbaraga zikomeye zikorwa n’imiryango y’ubuhinzi nka Ishyirahamwe ry’Abahinzi b’Abanyamerika” kandi ko “ari igihamya cy’uko ijwi ry’abahinzi n’aborozi rikora neza.”
Hari ibindi bicuruzwa byinshi bitumizwa mu mahanga bitaba mu byiciro by’ibisonerwa amahoro, ariko bishobora kuba mu cyiciro cy’ibisonerwa amahoro mu gihe byasobanuwe muri rusange.
Urugero rumwe ni isukari y’ubukorano ya sucralose. Kuyishyiramo byagirira akamaro kanini ibigo bikoresha ibi bicuruzwa mu biribwa no mu binyobwa. Ariko sucralose rimwe na rimwe ikoreshwa mu miti kugira ngo irusheho kuryoha. Ntibiramenyekana neza niba White House yemeje ko ishyirwamo kubera ko imiti idakoreshwa cyangwa hari indi mpamvu.
Ibyiciro binini byahawe uburenganzira bwo gusonerwa ni inganda leta ya Amerika yari irimo gukoraho iperereza ku misoro ishobora gutangwa mu gihe kizaza iyobowe n’ububasha bwayo bwo gushyiraho imisoro yo kurinda umutekano w’igihugu.
Inkuru umaze gusoma yashobotse kubera abasomyi bacu. Twizeye ko izagutera imbaraga zo gushyigikira ProPublica kugira ngo dukomeze gukora itangazamakuru rishinzwe iperereza rigaragaza imbaraga, rigahishura ukuri, kandi rigateza impinduka nyazo.
ProPublica ni ikigo cy’itangazamakuru kidaharanira inyungu cyihariye itangazamakuru ridafite aho ribogamiye, rishingiye ku bimenyetso, riha ububasha inshingano. Twashinzwe mu 2008 bitewe n’igabanuka ry’amakuru akorwa mu iperereza. Tumaze imyaka irenga 15 tugaragaza akarengane, ruswa, no gukoresha nabi ububasha - akazi gahoro, gahenze, kandi gafite akamaro kanini kuri demokarasi yacu kurusha mbere hose. Twatsindiye igihembo cya Pulitzer inshuro ndwi, twateje imbere impinduka mu nzego za leta n’iz’ibanze, ibigo, ibigo, n’ibindi, ariko dukomeza gushyira inyungu rusange mu bikorwa byacu.
Ibibazo biri hejuru cyane kurusha mbere hose. Kuva ku mahame mbwirizamuco muri guverinoma kugeza ku buzima bw'imyororokere kugeza ku kibazo cy'ikirere n'ibindi, ProPublica iri ku murongo w'imbere mu nkuru z'ingenzi cyane. Impano yawe izadufasha gufata abafite ububasha nk'uko tubisabwa no gukomeza kumenya ukuri.
Ifatanye n'abashyigikiye barenga 80.000 mu gihugu hose mu gushyigikira itangazamakuru rishinzwe iperereza kugira ngo ritange amakuru, ritange ibitekerezo, kandi rigire ingaruka zirambye. Urakoze ku bw'uko iki gikorwa gishoboka.
Nyandikira ukoresheje imeri cyangwa umuyoboro w'umutekano kugira ngo utange amakuru yerekeye guverinoma y'igihugu n'ibikorwa bya Trump.
ProPublica izibanda ku bintu bigomba kwitabwaho cyane muri manda ya kabiri ya Donald Trump. Dore bimwe mu bibazo abanyamakuru bacu bazibandaho - n'uburyo bwo kubigeraho mu mutekano.
Menya byinshi ku ikipe yacu y'abanyamakuru. Tuzakomeza gusangira ibice by'ingenzi uko amakuru agenda atera imbere.
Nkora ku bibazo by'ubuzima n'ibidukikije ndetse n'inzego zibiyobora, harimo n'Ikigo gishinzwe kurengera ibidukikije.
Nkurikirana ibibazo by'ubutabera n'amategeko, harimo Minisiteri y'Ubutabera, abanyamategeko ba Amerika, n'inkiko.
Nkurikirana ibibazo by'imiturire n'ubwikorezi, harimo n'ibigo bikorera muri izi nzego ndetse n'abashinzwe kubigenzura.
Niba udafite inama cyangwa inkuru runaka, turacyakeneye ubufasha bwawe. Iyandikishe ube umunyamuryango wa Federal Worker Resource Network yacu kugira ngo uduhamagare igihe icyo ari cyo cyose.
Impuguke zasuzumye amategeko ya ProPublica zasanze hari amakosa menshi ateye impungenge muri iyi gahunda agaragaza uburyo ubutegetsi bwa Trump bwemerera inzego z'ubutasi bw'ubukorano kugabanya serivisi z'ingenzi.
Inyandiko zafashwe na CNN zigaragaza ko umukozi wo muri Minisiteri y’Ibikorwa bya Guverinoma udafite uburambe mu by’ubuvuzi yakoresheje ubuhanga bwo gukora imibonano mpuzabitsina kugira ngo amenye amasezerano ya VA yo gusesa. Impuguke imwe yagize iti: “Ubuhanga bwo gukora imibonano mpuzabitsina bwari igikoresho kitari cyo rwose.”
Thomas Fugate, wari umaze umwaka umwe arangije kaminuza nta bunararibonye afite mu mutekano w'igihugu, yari umukozi wa Minisiteri y'Umutekano w'imbere mu gihugu ukurikirana ikigo cya leta gishinzwe kurwanya intagondwa z'urugomo.
Ibitero bya perezida ku bikorwa byo gutandukanya abantu byatesheje agaciro imirimo y’abakozi ba leta bize cyane — nubwo hari imirimo batakaje itari ifitanye isano itaziguye n’ibikorwa bya DEI.
Dukurikije inyandiko za Minisiteri y’Umutekano w’Imbere mu Gihugu, abayobozi bari bazi ko abarenga kimwe cya kabiri cy’abirukanywe 238 nta nyandiko z’ibyaha bari bafite muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika kandi ko bishe gusa amategeko agenga abinjira n’abasohoka.
Micah Rosenberg, ProPublica; Perla Treviso, ProPublica na The Texas Tribune; Melissa Sanchez na Gabriel Sandoval, ProPublica; Ronna Rikes, Iperereza rya Rebel Alliance; Adrian Gonzalez, Abahiga Amakuru y'Impimbano, 30 Gicurasi 2025, saa 5:00 za mu gitondo CST
Ubwo Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko yahinduraga abakozi n’inkunga mu bikorwa byo kurwanya iterabwoba bijya mu kwirukana abaturage benshi, leta zagowe no gukomeza ibikorwa byo kurwanya iterabwoba nk’uko leta ya Washington yabyifuzaga. Ingaruka zabyo zabaye uburyo bwo gukora buhoro buhoro bwasize ahantu henshi hatari umutekano.
Thomas Fugate, wari umaze umwaka umwe arangije kaminuza nta bunararibonye afite mu mutekano w'igihugu, yari umukozi wa Minisiteri y'Umutekano w'imbere mu gihugu ukurikirana ikigo cya leta gishinzwe kurwanya intagondwa z'urugomo.
Inyandiko zafashwe na CNN zigaragaza ko umukozi wo muri Minisiteri y’Ibikorwa bya Guverinoma udafite uburambe mu by’ubuvuzi yakoresheje ubuhanga bwo gukora imibonano mpuzabitsina kugira ngo amenye amasezerano ya VA yo gusesa. Impuguke imwe yagize iti: “Ubuhanga bwo gukora imibonano mpuzabitsina bwari igikoresho kitari cyo rwose.”
Nubwo habayeho ibikorwa by’ubugizi bwa nabi, iperereza, no gukoresha akato nk'igihano ku bana, Richard L. Bean aracyari umuyobozi w’ikigo cy’imfungwa z’abana cyitirirwa izina rye.
Paige Pfleger, Radiyo Rusange ya WPLN/Nashville, na Mariam Elba, ProPublica, 7 Kamena 2025, saa 5:00 za mu gitondo ET


Igihe cyo kohereza: Kamena-09-2025