Oxalate ni nziza ku bantu benshi, ariko abantu bafite imikorere mibi y'amara bashobora gushaka kugabanya ibyo barya. Ubushakashatsi ntibwigeze bugaragaza ko oxalate itera autism cyangwa ububabare budakira mu gitsina, ariko ishobora kongera ibyago byo kurwara amabuye mu mpyiko kuri bamwe.
Aside ya oxalic ni imvange y’ibinyabuzima iboneka mu bimera byinshi, harimo imboga, imbuto, kakao, imbuto z’ubunyobwa n’imbuto (1).
Mu bimera, akenshi bivanga n'imyunyu ngugu kugira ngo bikore oxalate. Amagambo "aside oxalate" na "oxalate" akoreshwa mu buryo bumwe mu bumenyi bw'imirire.
Umubiri wawe ushobora gukora oxalate ukwawo cyangwa ukayikura mu biribwa. Vitamine C ishobora kandi guhinduka oxalate binyuze mu mikorere y'umubiri (2).
Iyo umuntu ayinyoye, oxalate zishobora guhuzwa n'imyunyungugu zigakora ibintu birimo calcium oxalate na fer oxalate. Bikunze kugaragara mu mara, ariko bishobora no kugaragara mu mpyiko no mu bindi bice by'inkari.
Ariko, ku bantu bafite ubumuga bwo kubabara, indyo irimo oxalate nyinshi ishobora kongera ibyago byo kurwara amabuye mu mpyiko n'izindi ngorane z'ubuzima.
Oxalate ni aside organic iboneka mu bimera, ariko ishobora no gukorwa n'umubiri. Ifatana n'imyunyungugu kandi ifitanye isano no kurema amabuye mu mpyiko n'ibindi bibazo by'ubuzima.
Kimwe mu bibazo by'ingenzi bifitanye isano n'uturemangingo tw'amaraso (oxalates) ni uko dushobora gufatana n'imyunyungugu iri mu mara ikatubuza kwinjira mu mubiri.
Urugero, epinari ikungahaye kuri kalisiyumu na oxalate, ibyo bikabuza umubiri kwinjiza kalisiyumu nyinshi (4).
Ariko, ni ngombwa kwibuka ko imyunyungugu imwe n'imwe iri mu biribwa ari yo yonyine ifatana na oxalate.
Nubwo imyuka ya kalisiyumu iva mu mata igabanuka, kurya amata n'amata hamwe ntibigira ingaruka ku imyuka ya kalisiyumu iva mu mata (4).
Oxalates zishobora gufatana n'imyunyungugu mu mara no kubangamira uburyo zimwe muri zo zinjiramo, cyane cyane iyo zivanze na fibre.
Ubusanzwe, kalisiyumu n'ingano nto ya oxalate biba hamwe mu nzira y'inkari, ariko bikomeza gushonga kandi ntibitera ikibazo.
Ariko, hari igihe bihurira hamwe bigakora kristu. Kuri bamwe, izi kristu zishobora gutuma habaho amabuye, cyane cyane iyo urugero rwa oxalate ruri hejuru kandi inkari zisohoka ari nkeya (1).
Ubusanzwe amabuye mato ntatera ikibazo, ariko amabuye manini ashobora gutera ububabare bukomeye, isesemi, n'amaraso mu nkari iyo anyuze mu muyoboro w'inkari.
Kubwibyo, abantu bafite amateka yo kurwara amabuye mu mpyiko bashobora kugirwa inama yo kugabanya kurya ibiryo birimo oxalate nyinshi (7, 8).
Ariko, kugabanya burundu oxalate ntibikigirwa inama ku barwayi bose bafite amabuye mu mpyiko. Ibi biterwa nuko kimwe cya kabiri cya oxalate iboneka mu nkari ikorwa n'umubiri aho kuyikura mu biryo (8, 9).
Abaganga benshi b’inzobere mu mikurire y’inkari ubu batanga indyo ikomeye idafite oxalate nyinshi (munsi ya miligarama 100 ku munsi) gusa ku barwayi bafite urugero rwo hejuru rwa oxalate mu nkari (10, 11).
Kubwibyo, ni ngombwa kwipimisha rimwe na rimwe kugira ngo hamenyekane ingano y'ibihano bikenewe.
Ibiribwa birimo oxalate nyinshi bishobora kongera ibyago byo kurwara amabuye mu mpyiko ku bantu bashobora kwandura. Inama zo kugabanya ingano y'uturemangingo mu nkari zishingiye ku rugero rwa oxalate mu nkari.
Abandi bavuga ko oxalates zishobora kuba zifitanye isano na vulvodynia, irangwa no kubabara mu gitsina mu buryo budasobanutse kandi budasobanutse.
Hashingiwe ku byavuye mu bushakashatsi, abashakashatsi bemeza ko indwara zombi zishobora guterwa n’uturemangingo tw’imirire (12, 13, 14).
Ariko, mu bushakashatsi bwakozwe mu 1997 aho abagore 59 barwaye vulvodynia bavuwe n'indyo ifite oxalate nkeya n'inyongeramusaruro za kalisiyumu, hafi kimwe cya kane bagaragaje ko ibimenyetso byayo byarushijeho kuba byiza (14).
Abanditsi b’ubushakashatsi banzuye ko oxalate zo mu mirire zishobora kwiyongera aho kuba zo zitera indwara.
Inkuru zimwe na zimwe zo kuri interineti zihuza oxalates na autism cyangwa vulvodynia, ariko ubushakashatsi buke bwasuzumye isano ishoboka. Ubushakashatsi bwiyongereye burakenewe.
Hari abantu bizera ko kurya ibiryo birimo oxalate nyinshi bishobora gutera autism cyangwa vulvodynia, ariko ubushakashatsi buriho ubu ntibushyigikira ibi bivugwa.
Bamwe mu bashyigikiye indyo idafite oxalate nyinshi bavuga ko ari byiza ko abantu birinda ibiryo bikungahaye kuri oxalate nyinshi kuko bishobora kugira ingaruka mbi ku buzima.
Ariko, ibintu byose ntabwo byoroshye cyane. Ibyinshi muri ibi biribwa ni byiza kandi birimo antioxydants z'ingenzi, fibre, n'izindi ntungamubiri.
Ibiribwa byinshi birimo oxalate biraryoshye kandi bifite ubuzima bwiza. Ku bantu benshi, kubyirinda ntabwo ari ngombwa ndetse bishobora no kuba byangiza ubuzima.
Zimwe muri oxalate urya zivunjwa na bagiteri mu mara yawe mbere yo kuvanganywa n'imyunyungugu.
Imwe muri izi bagiteri, Oxalobacterium oxytogenes, mu by’ukuri ikoresha oxalate nk'isoko y'ingufu. Ibi bigabanya cyane ingano ya oxalate yinjizwa n'umubiri (15).
Ariko, hari abantu badafite bagiteri nyinshi nk'izo mu mara yabo kuko imiti yica udukoko igabanya umubare w'imiti ya O. formigenes (16).
Byongeye kandi, ubushakashatsi bwagaragaje ko abantu bafite indwara yo kubyimba amara bafite ibyago byinshi byo kurwara amabuye mu mpyiko (17, 18).
Mu buryo nk'ubwo, urugero rwo hejuru rwa oxalate rwabonetse mu nkari z'abantu babazwe mu gifu cyangwa ubundi buryo buhindura imikorere y'amara (19).
Ibi bigaragaza ko abantu bafata imiti yica udukoko cyangwa bafite ikibazo cy’amara bashobora kungukirwa cyane n’indyo idafite oxalate nyinshi.
Abantu benshi bafite ubuzima bwiza bashobora kurya ibiryo bikungahaye kuri oxalate nta kibazo, ariko abantu bafite imikorere mibi y’amara bashobora gukenera kugabanya ibyo barya.
Oxalates ziboneka mu bimera hafi ya byose, ariko zimwe zirimo ingano nini cyane izindi zirimo ingano nto cyane (20).
Ingano z'ibiryo bishobora gutandukana, bivuze ko bimwe mu biribwa "bifite oxalate nyinshi", nka chicory, bishobora gufatwa nk'ibifite oxalate nkeya niba ingano y'ibiryo ari ntoya bihagije. Dore urutonde rw'ibiribwa bifite oxalate nyinshi (zirenze 50 mg kuri buri garama 100) (21, 22, 23, 24, 25):
Ingano ya oxalate mu bimera iri hagati ya miligarama nyinshi cyane na miligarama nke cyane. Ibiribwa birimo miligarama zirenga 50 za oxalate kuri buri serivisi bishyirwa mu cyiciro cya "oxalate nyinshi."
Abantu barya indyo idafite oxalate nyinshi kubera amabuye y’impyiko bakunze gusabwa kurya miligarama ziri munsi ya 50 za oxalate ku munsi.
Indyo yuzuye kandi ifite intungamubiri ishobora kugerwaho umuntu arya oxalate iri munsi ya mg 50 ku munsi. Kalisiyumu inafasha kugabanya kwinjiza oxalate.
Ariko, abantu bafite ubuzima bwiza bashaka kugira ubuzima bwiza ntibagomba kwirinda ibiryo birimo intungamubiri nyinshi kubera ko gusa bifite oxalate nyinshi.
Impuguke zacu zihora zikurikirana ubuzima n'imibereho myiza kandi zikavugurura inyandiko zacu uko amakuru mashya aboneka.
Indyo ifite oxalate nkeya ishobora gufasha kuvura indwara zimwe na zimwe, harimo n'utubuye tw'impyiko. Iyi nkuru irasuzuma neza indyo ifite oxalate nkeya hamwe…
Oxalate ni molekile isanzwe iboneka ku bwinshi mu bimera no mu bantu. Si intungamubiri y'ingenzi ku bantu, kandi irenze urugero ishobora gutera…
Uduce duto twa calcium oxalate mu nkari ni two dukunze gutera amabuye mu mpyiko. Menya aho aturuka, uburyo bwo kuyarinda n'uburyo bwo kuyakuraho…
Ubushakashatsi bwerekana ko ibiryo nk'amagi, imboga n'amavuta ya elayo bishobora gufasha kongera urugero rwa GLP-1.
Imyitozo ngororamubiri ihoraho, kurya ibiryo bifite intungamubiri no kugabanya isukari n'inzoga ni bimwe mu byo ugomba gukora kugira ngo ukomeze…
Abitabiriye inama bavuze ko bariye litiro 2 cyangwa zirenga z'ibiryo biryoshye by'ubukorano mu cyumweru, ibyago byo kurwara fibrillation y'umutima (atrial fibrillation) byiyongereyeho 20%.
Intego nyamukuru y'indyo ya GLP-1 ni ukwibanda ku biribwa byuzuye nk'imbuto, imboga, ibinure byiza n'ibinyampeke byuzuye, no kugabanya ibiryo bitaratunganywa…
Igihe cyo kohereza ubutumwa: Werurwe-15-2024