Umunsi umwe, Ronit (si izina rye nyakuri) yagize ububabare mu nda, ahumeka nabi kandi ananirwa, maze ajya kwa muganga gupimwa amaraso. Ariko, ntiyari yiteze ko mu munsi umwe yoherezwa mu bitaro gukorerwa dialyse bitewe n’uko impyiko ze zari zananiwe cyane.
Birumvikana ko atari yiteze ko ibi byose byatewe nuko yagoroye umusatsi we umunsi umwe mbere.
Kimwe na Ronit, abagore 26 muri Isirayeli, umugore umwe ku kwezi, barwariye mu bitaro bafite ikibazo gikomeye cy’impyiko nyuma yo kuvurwa imisatsi.
Bamwe muri aba bagore basa n'aho bashobora gukira bonyine. Ariko abandi bakeneye kuvurwa na dialyse.
Hari abavuga ko mu bagore ibihumbi bo muri Isirayeli bagorora umusatsi wabo buri mwaka, "26" gusa ni bo barwaye impyiko.
Kuri ibi ndagaragaza ko impyiko zinanirwa gukora ikizamini cya dialyse ari mbi cyane kandi zishobora gushyira ubuzima mu kaga.
Abarwayi bazakubwira ko badashaka ko hagira umuntu ugira ibibazo by’uburwayi. Iki ni ikiguzi nta muntu ukwiye kwishyura kugira ngo akoreshwe ubuvuzi bworoshye bwo kwisiga.
Mu myaka ya za 2000, ibimenyetso byagaragaye bwa mbere bivuye ku bikoresho byo koroshya imisatsi birimo formalin. Ibi ahanini biterwa n'imyuka yahumekwaga n'umuhanga mu gutunganya imisatsi mu gihe cyo kuyigorora.
Ibi bimenyetso birimo kurakara mu maso, ibibazo byo guhumeka, uduheri mu maso, guhumeka nabi, no kubyimba ibihaha.
Nubwo uburyo bwo kugorora imisatsi bugezweho butagira formalin, burimo ikindi kintu: aside glyoxylic.
Iyi aside yinjizwa mu mutwe w’imitsi myinshi. Iyo imaze kugera mu maraso, glyoxylate irashwanyagurika ikavamo aside oxalic na calcium oxalate, bikongera kwinjira mu maraso hanyuma bikava mu mubiri binyuze mu mpyiko mu nkari.
Ntabwo ari ikintu kidasanzwe ubwacyo, abantu bose bagihura nacyo ku rugero runaka, kandi akenshi ntacyo bitwaye. Ariko iyo umuntu ahuye n'aside glyoxylic nyinshi cyane, uburozi bwa aside oxalic bushobora kubaho, bigatuma impyiko zinanirwa gukora neza.
Mu gihe cyo gusuzuma impyiko ku bagore barwaye impyiko nyuma yo kugorora umusatsi wabo, hagaragaye calcium oxalate mu turemangingo tw’impyiko.
Mu 2021, umukobwa w'imyaka itatu yagerageje kunywa imashini yo koroshya imisatsi. Yayinyoye gusa ariko ntiyayinyoye kuko yari isharira, ariko yatumye umukobwa amira ingano nto cyane mu kanwa. Ingaruka zabaye impyiko zikomeye zasabye dialyse, ntabwo zapfuye.
Nyuma y’iki kibazo, Minisiteri y’Ubuzima yabujije gutanga impushya ku bikoresho byose byo kwita ku musatsi birimo aside glyoxylic ifite pH iri munsi ya 4.
Ariko ikindi kibazo ni uko amakuru ari ku birango by'imiti y'umusatsi ugororotse atari yo yizewe cyangwa ngo abe ari ukuri kose. Mu 2010, ibicuruzwa byo muri Ohio byanditseho formalin-free, ariko mu by'ukuri byari birimo 8.5% formalin. Mu 2022, Isiraheli yavuze ko ibi bicuruzwa bitarimo formalin kandi ko byari birimo 2% gusa aside glyoxylic, ariko mu by'ukuri byari birimo 3.082 ppm formalin na 26.8% glyoxylic acid.
Igishimishije ni uko uretse abantu babiri barwaye oxalic acidosis mu Misiri, abantu bose barwaye oxalic acidosis ku isi bakomoka muri Isiraheli.
Ese uburyo umwijima utunganywa mu bagore bo muri “Isirayeli” butandukanye n’abandi bantu bo ku isi? Ese gene ya aside glyoxylic ni “umunebwe” mu bagore bo muri Isirayeli? Ese hari isano iri hagati y’ibice bya calcium oxalate n’ubwiyongere bwa hyperoxaluria? Ese aba barwayi bashobora guhabwa ubuvuzi bumwe n’ubw’abafite hyperoxaluria yo mu bwoko bwa 3?
Ibi bibazo biracyakorerwa ubushakashatsi kandi ntabwo tuzamenya ibisubizo mu myaka myinshi iri imbere. Kugeza icyo gihe, ntitugomba kwemerera umugore uwo ari we wese muri Isirayeli gushyira ubuzima bwe mu kaga.
Nanone, niba ushaka kugorora umusatsi wawe, hari ibindi bikoresho bitekanye ku isoko bidafite aside glyoxylic kandi bifite uruhushya rwemewe na Minisiteri y'Ubuzima.
Igihe cyo kohereza: 14 Nyakanga-2023